Heup resurfacing: botsparende operatie

Heup resurfacing (of hip-resurfacing) is een operatie waarbij een kunstheup wordt geplaatst op een botsparende manier. Re-surfacing is afgeleid van het Engelse woord surface, dat oppervlak betekent. Re-surfacing is letterlijk vertaald: oppervlak vernieuwing. Bij de resurfacing operatie wordt de vervormde kraakbeenlaag in het heupgewricht vervangen.

In vergelijking met een klassieke heupoperatie wordt bij de resurfacing operatie weinig bot verwijderd. Alleen het versleten oppervlak van de kom en de heupkop wordt door een metalen prothese vervangen. De resurfacing techniek wordt vooral toegepast bij lichamelijk actieve patiënten met een goede kwaliteit bot. Belangrijk is dat de heupkop niet te ernstig vervormd is. Uw leeftijd speelt een belangrijke rol, omdat het bot voldoende sterk moet zijn om de nieuwe heupschaal te kunnen dragen. Daarom houdt men gemiddeld bij mannen 65 jaar en bij vrouwen 60 jaar aan als de nieuwe grens. Het zullen dus vooral de wat jongere heuppatiënten zijn die in aanmerking komen voor de resurfacing techniek.

In zekere zin win je met heup resurfacing tijd: alleen het versleten oppervlak van de heupkop wordt vervangen door een prothese. Als na verloop van tijd de resurfacing prothese toch vervangen moet worden, dan kan er alsnog een volledige heupprothese ingezet worden, waarbij de heupkop alsnog wordt afgezaagd.

Wat is een versleten heup

Het heupgewricht (zie figuur 1) zit ter hoogte van de lies en bestaat uit een kom en een kop. De heupkop (femurkop) is het bovenste deel van het dijbeen en de heupkom (acetabulum) is een onderdeel van het bekken. Kop en kom samen vormen een kogelgewricht, waardoor het been in vrijwel alle richtingen bewogen kan worden. Het gewrichtskapsel zorgt ervoor dat beide botdelen op zijn plaats blijven. Banden en spieren verstevigen het gewricht.

De botdelen zijn bekleed met een gladde kraakbeenlaag waardoor de bewegingen soepel kunnen verlopen. De kraakbeenlaag heeft ook een functie als schokdemper. We spreken van een versleten heup als deze kraakbeenlaag aangetast is. Het oppervlakte is niet glad meer, maar ruw en in het ergste geval is het kraakbeen volledig verdwenen. De schokbrekerfunctie is weg. Dit veroorzaakt pijn en mede daardoor een bewegingsbeperking.

Bij de klassieke heupprothese (figuur 2) wordt het gehele heupgewricht vervangen door een prothese. De heupkop wordt van het bovenbeen verwijderd en vervangen door een metalen steel met hierop een bolletje. In het bekken wordt een bijpassend kommetje geplaatst.

Botsparende operatie en betere stabiliteit

Bij een resurfacing prothese (figuur 3) blijft de heupkop (femurkop) grotendeels intact. Alleen de beschadigde kraakbeenlaag met daaronder een laagje van het bot wordt weggehaald; er wordt een nieuw oppervlak (surface) gemaakt. Ter vervanging van de kraakbeenlaag wordt een metalen oppervlak aangebracht. Deze prothese, die een beetje aan een fietsbel doet denken, wordt met botcement op de eigen heupkop vastgezet. Het bijbehorende metalen kommetje wordt in het bekken geplaatst zonder cement, het klemt zichzelf vast.

Beide prothese delen zijn van een zeer slijtvast metaal vervaardigd. Voor de mate van slijtage is de hardheid van het materiaal belangrijk. Hoe harder het metaal, hoe gladder het gepolijst kan worden. Er worden verschillende soorten prothesen gebruikt, maar de meesten zitten nog in een min of meer experimentele fase. Met enkele prothesen is al langer ervaring met het gebruikte materiaal, de vorm en/of het design.

De beweging tussen kop en kom is vergelijkbaar met de beweging tussen twee glasplaten waar een druppel water tussen zit. Mede hierdoor zal het bijna niet voorkomen dat de heup uit de kom schiet en is de wrijving (en dus slijtage) nagenoeg opgeheven. De wetenschap die zich met deze wrijving bezighoudt noemen we Tribology.

Eerst wordt de heupkom voorzien van een goed passende metalen kunstkom. De maat van de heupkom verschilt per individu. Daarna wordt de natuurlijke heupkop zo bijgeschaafd dat de "fietsbel" prothese er goed overheen past. Doordat de natuurlijke stand van de heupkop ten opzichte van de kom niet verandert, blijft het draaipunt hetzelfde. De beweging van het kunstgewricht benadert hierdoor heel dicht de natuurlijke beweging van een gezonde heup. Dit geeft een zeer goede stabiliteit. Opmerkelijk is dat een resurfacing prothese voor patiënten vaak heel natuurlijk aanvoelt. Een ander belangrijk winstpunt bij de resurfacing techniek is, dat er later altijd nog een klassieke prothese geplaatst kan worden.

De operatie

De specialist zal de details over de operatie met u bespreken. De meeste ziekenhuizen beschikken over een aparte folder, waarin de gang van zaken in het ziekenhuis uitgelegd wordt. Van te voren wordt een aantal standaard onderzoeken bij u gedaan om het operatierisico in te schatten. Mocht dit nodig zijn, dan wordt aanvullend onderzoek verricht. Het is verstandig om voor de operatie contact op te nemen met uw fysiotherapeut. Deze kan u spierversterkende oefeningen geven, waardoor de revalidatie sneller verloopt. Ook leert u alvast met krukken te lopen. De risico’s die bij deze operatie horen zijn vrijwel identiek aan die van een klassieke heupoperatie. Dit geldt ook voor de kans op complicaties. Het litteken dat gemaakt wordt bij een resurfacing heupoperatie kan iets groter zijn dan bij een standaard heupoperatie, omdat meer ruimte nodig is om de prothese goed te plaatsen. Herstelperiode Als alles normaal verloopt bij de operatie, wordt u na 3 tot 7 dagen weer uit het ziekenhuis ontslagen. Thuis werkt u verder aan uw revalidatie, waarbij u zelf bepaalt of u zich door de fysiotherapeut laat begeleiden. Hoe lang de revalidatie gaat duren is sterk afhankelijk van een aantal persoonlijke factoren, zoals uw conditie voor de operatie, de wondgenezing, uw leeftijd en het soort inspanning dat van u verwacht wordt. Globaal moet u rekening houden met een herstelperiode van vier maanden, waarbij u de eerste zes weken de meeste beperkingen zult ondervinden. Autorijden, zwemmen en seksuele activiteit zijn meestal weer mogelijk na de eerste controle. Sporten, inclusief golfen, mag pas na uitdrukkelijke toestemming van de orthopedisch chirurg. Het eerste half jaar is de heup het meest kwetsbaar. Het bot heeft tijd nodig om zich aan de nieuwe situatie aan te passen. Daarbij moeten ook de kapsels weer genezen. Overmatige belasting moet in deze periode vermeden worden. De meeste patiënten beschouwen zich na maximaal een jaar weer volledig genezen.

De heupkop moet natuurlijk precies recht zitten (oefenmodel) En de nieuwe heupkop zit erop (oefenmodel)

Resultaten heup-resurfacing vs. klassieke kunstheup

De huidige resurfacing operatie wordt sinds het begin van de jaren negentig toegepast. De gegevens die in deze jaren verzameld zijn, laten zien dat de operatie succesvol is. De resultaten op korte termijn zijn minstens te vergelijken met het succes van de klassieke heupprothese. Het enige nadeel van de resurfacing prothese is dat er nog geen klinische lange termijn resultaten bestaan.

Belangrijkste complicatie is dat het bot onder de "fietsbel" toch niet sterk genoeg is en de hals van het dijbeen afbreekt. Dit gebeurt meestal in de eerste 6 weken. Behandeling is dan alsnog een gehele heupprothese met een steel te plaatsen.

Eén van de merken resurfacing heupen is Durom van het Utrechtse bedrijf Zimmer.